Wat managers kunnen leren van ondernemers?

effectuation

Managers kunnen heel wat opsteken van de manier waarop ondernemers opereren in onvoorspelbare markten. "Iedere manager die intern ondernemerschap niet serieus neemt, zal het onderspit delven”.

We leven in een onvoorspelbare wereld waarin veel organisaties blijven acteren zoals ze vroeger deden, namelijk op basis van voorspellingen en benchmarks en kijkend naar de concurrent.
Hoe zorg je ervoor dat je als bedrijf ondernemend wordt? Hoe geef je ruimte aan innovatie en vernieuwing zonder een oncontroleerbaar en duur vehikel te creëren?

Wat is de belangrijkste boodschap?
Waardengedreven ondernemerschap is de remedie. Iedere manager die intern ondernemerschap niet serieus neemt, zal het onderspit delven. Het gaat om het toepassen van Effectuation, een theorie over ondernemerschap. Die theorie bestaat uit vijf simpele en wetenschappelijk gevonden principes die beschrijven hoe expertondernemers effectief omgaan met de onvoorspelbaarheid in de markt.

Wat kan een manager leren van een ondernemer?
Managers opereren in dezelfde markten als ondernemers, dus ook zij en hun medewerkers zullen zich ondernemend moeten gedragen. Wat je nodig hebt als manager is een open mindset, nieuwsgierigheid en de wil om te ‘ontleren’ en te groeien. Op dit moment moeten managers vaak alles weten en ‘in control’ zijn. Onzin! Managers hoeven niet alles te weten, als ze maar medewerkers hebben die mogen en durven zoeken naar oplossingen. Dat brengt veel energie, inspiratie en plezier terug op de werkvloer.
Je moet er als manager voor zorgen dat je medewerkers gebruik maken van al hun capaciteiten. Organisaties beschikken over een immense overcapaciteit aan middelen die ze niet aanwenden. Ze zien ze niet omdat ze te druk zijn met het vastspijkeren van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Omdat ze zoeken naar zekerheid, die ze nooit zullen krijgen.
 

Prof.Sarasvathy stelde vast dat wat ondernemers zo succesvol maakt níet veroorzaakt wordt door genen of karaktereigenschappen, door risiconemend gedrag, geld of een weergaloze visie. Haar onderzoek liet zien dat succesvolle ondernemers – ongeacht branche, regio en tijd – een gemeenschappelijke logica toepassen, een gemeenschappelijk denkproces bij het oplossen van ondernemersproblemen.
Deze logica wordt effectuation genoemd. Of ook wel: effectual logic, effectual reasoning of effectional action, omdat deze logica uitgaat van de effecten die een ondernemer veroorzaakt door zijn eigen acties.

Denken vanuit de middelen
Sarasvathy concludeerde dat wanneer de uitkomst onzeker is, succesvolle en ervaren ondernemers op een andere manier keuzes maken dan managers. Managers denken dat je een bepaald doel moet hebben en dat je dan moet bepalen hoe je naar dat doel toegaat. Terwijl expert ondernemers denken vanuit de middelen die ze hebben en van daaruit kijken wat ze ermee kunnen bereiken.
Dat is een heel andere manier van besluitvorming dan geleerd wordt aan MBA’s. Managers wordt daar geleerd causaal te redeneren, waarbij ze een bestaand middel selecteren of een nieuw middel creëren om een bepaald doel te bereiken. Terwijl expert ondernemers effectual redeneren, zij bedenken nieuwe mogelijke bij een gegeven verzameling aan middelen.

Geen energie in voorspellen
Causaal redeneren wordt door expert ondernemers óók gebruikt, maar alleen als de toekomst voorspelbaar is. Doorgewinterde ondernemers weten dat dit niet altijd kan en dat onverwachte gebeurtenissen geen afwijkingen van het pad zijn. Zij geloven in een toekomst die voor een belangrijk deel door menselijke actie vorm gegeven kan worden en hoeven daarom geen energie te stoppen in het voorspellen ervan.
Het is zinvoller om energie te stoppen in het begrijpen van en werken met mensen die betrokken zijn bij de beslissingen en acties die de toekomst bepalen.

Vijf principes

Effectuation bestaat uit vijf principes:
1. Bird in the hand  – Start bij de huidige mogelijkheden
2. Affordable loss  – Focus op het maximale verlies dat men wil nemen
3. Lemonade – maak een hefboom van nieuwe kansen
4. Crazy quilt – smeed samenwerkingen
5. Pilot in the plane – Controle vs. voorspelling

1. Bird in the hand  –  Start with your means


Wacht niet tot de perfecte kans zich voordoet. Onderneem nu actie met de middelen die je al in huis hebt: Creëer kansen in plaats van ze alleen maar te signaleren. Door de beschikbare middelen als startpunt te nemen, ben je beter in staat zelf kansen te creëren.

Middelengestuurd handelen dus, in plaats van handelen dat gestuurd wordt door een doel. Expert ondernemers kijken wat ze met de beschikbare middelen het beste kunnen doen.  Ze letten dus niet op wat ze missen of niet hebben.  Ze weten van soms bijna niets telkens het beste te maken.



2. Affordable loss – Focus on the downside risk

Beoordeel kansen vanuit de vraag: ‘Wat ben ik bereid te verliezen? ’ En niet vanuit de aantrekkelijkheid van een mogelijk voordeel: ‘Wat kan ik ermee winnen?’ De vraag moet dus niet zijn: ‘Wat levert het op?’ Maar: ‘Wat is het me waard?
In tegenstelling tot de heersende gedachte blijken de meest succesvolle ondernemers helemaal geen risicozoekers. Integendeel: ze berekenen niet wat iets hun zou kunnen opleveren, maar kijken naar het worst case scenario: wat verlies ik als het hele project in het water valt? Wat is, zo vragen zij zich af, de affordable loss? Is dit te dragen door de organisatie?
Door juist dit minst gunstige resultaat als uitgangspunt te kiezen, voorkomen zij dat veel nieuwe voorstellen voor eeuwig op de plank belanden, omdat de opbrengsten ervan te onzeker zijn. Expert ondernemers focussen niet op de mogelijke winst, maar op het mogelijke verlies en hoe zij dit verlies kunnen minimaliseren. Zij beperken het risico door te beseffen wat zij zich per stap aan verlies kunnen veroorloven en zoeken niet naar ‘alles of niets’-kansen.

3. Lemonade – Leverage contingencies

Omarm verrassingen die nu eenmaal ontstaan in onzekere situaties en blijf flexibel in plaats van vast te houden aan een bestaand doel. Iedere verrassing herbergt een nieuwe kans. Probeer het onvoorziene niet weg te drukken, maar probeer er juist iets waardevols van te maken.
Laat het causaal denken, de gedachte dat de toekomst nauwgezet in kaart gebracht kan worden aan de hand van onderzoek, analyses en strategische planningen, los. En zie afwijkingen op de beoogde route naar het einddoel niet als een potentiële bedreiging.
Expert ondernemers maken juist gebruik van die onvoorspelbaarheid. Ze verwelkomen nieuwe ontwikkelingen en inzichten, om zo een idee verder te perfectioneren. In plaats van what if-scenario’s om met worst case scenario’s om te kunnen gaan, interpreteren expert ondernemers ‘slecht’ nieuws en onvoorziene omstandigheden juist als potentiële aanwijzingen voor nieuwe markten.

4. Crazy quilt – Form partnerships

Werk samen met mensen en organisaties die een echte verbintenis aan willen gaan om samen de toekomst (product, organisatie, markt) vorm te geven. Expert ondernemers werken samen met partijen die zij vertrouwen, want zij kunnen de affordable loss helpen verminderen, doordat zij op voorhand hun betrokkenheid geven.
Van sceptisch beoordelen naar creatief verbinden: leg in dialoog de kaarten op tafel en ontdek pas waar de weg heengaat door deze samen te bewandelen. Ban de woorden: ‘We denken er nog even over na.’ En ruil ze in voor: ‘We gaan het proberen.’
Het Crazy quilt-principe is de lappen¬deken van kleine deeltjes die samen uiteindelijk de juiste oplossing bieden. Vergelijkbaar met het begrip co-creatie, waarbij diverse mensen oplossingen kunnen aandragen. Dit principe pleit er voor niet eindeloos te zoeken naar dat ene perfecte puzzelstukje. Maak in plaats daarvan gewoon een begin en ontdek gaandeweg samen hoe het pad naar succes kan worden verbeterd. ‘If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together’, aldus een oud Afrikaans gezegde.

5. Pilot in the plane – Control vs. predict


Geef mensen in een organisatie vertrouwen en verantwoordelijkheid – oftewel bewegingsvrijheid –  dan volgt de rest vanzelf. Dus timmer het takenpakket van medewerkers niet helemaal dicht met afspraken en procedures. Stel in plaats daarvan een paar kaders waarbinnen individuen zich vrij kunnen bewegen.
Zo worden medewerkers beter in staat gesteld om snel te handelen bij nieuwe ontwikkelingen. Dat alles onder het motto dat er maar één ¬manier is om een onvoorspelbare toekomst te beheersen: door deze zelf te creëren.
Door te focussen op activiteiten die ze wél kunnen controleren, weten expert ondernemers dat hun acties zullen resulteren in de gewenste uitkomsten. Hun wereldbeeld is gebaseerd op het geloof dat de toekomst niet gevonden of voorspeld kan worden, maar gemaakt.

Bron: Boek 'Orkestratie van Effectuation' van Thomas Blekman

Hoe bouw je een organisatie met "intrapreneurs"?